THẾ LỰC NÀO ĐỨNG ĐẰNG SAU CUỘC BIỂU TÌNH Ở NEPAL?

Xin chào quý vị khán giả thân mến của chương trình “Thế giới hôm nay – Xem xong muốn nghỉ việc luôn”.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau đào sâu, mổ xẻ và quan trọng nhất là cà khịa cho bằng nát cái chủ đề: “Thế lực nào đứng đằng sau cuộc biểu tình ở Nepal?”

Để mở màn, tôi xin phép hỏi quý vị một câu: “Có bao giờ bạn đi du lịch mà khách sạn 5 sao bạn định ở… cháy khét lẹt, còn Quốc hội nước sở tại thì bị xông vào như cái chợ phiên không?”
Nếu chưa, mời quý vị tới Nepal tuần trước. Vé rẻ, drama nhiều, bảo đảm không buồn ngủ. Ở đây, bạn sẽ thấy một combo “all in one”: sáng đi xem Tòa án Tối cao cháy, trưa ăn mì gói ngồi cạnh người biểu tình livestream TikTok, tối ngắm pháo hoa khói đen bốc lên từ Hilton. Nói không ngoa, nếu Netflix muốn quay series mới về cách mạng đường phố, họ không cần dựng phim trường nữa – chỉ việc bê nguyên Kathmandu tuần rồi là đủ kịch bản mười mùa.

Còn nếu bạn là kiểu khách du lịch “tâm linh – tìm sự an yên”, thì xin chia buồn: Nepal giờ an yên theo kiểu “thiền giữa tro tàn”, thiền định ngay trong mùi khói cháy khách sạn. Một chuyến đi vừa rẻ, vừa cực kỳ realistic experience: vừa leo núi Himalaya, vừa tập chạy marathon né hơi cay. Thật sự, có tiền cũng không mua được trải nghiệm nào chân thật đến thế.

Ngày 9/9, thủ tướng Nepal – ông K.P. Sharma Oli – đã phải cúi đầu xin từ chức. Nhưng xin lỗi, ông không cúi đầu trước Quốc hội, mà cúi trước hàng nghìn thanh niên Gen Z đang hùng hổ gõ cửa bằng… gậy, đá, và quan trọng nhất: cơn phẫn nộ. Người ta gọi đây là cuộc khủng hoảng chính trị lớn nhất nhiều năm ở Nepal. Nhưng nói cho công bằng, nó không chỉ là khủng hoảng chính trị, mà còn là một tập hợp “combo” gồm: bạo lực đường phố, khách sạn cháy rụi, và cái gọi là “Gen Z nổi loạn”.

Cảnh tượng diễn ra không khác gì trailer phim Hollywood hạng B: khói lửa mịt mù, loa phóng thanh vang vọng, đám đông vừa gào thét vừa livestream. Tòa án Tối cao bốc cháy như cây nến khổng lồ, văn phòng thủ tướng thì cháy còn nhanh hơn quán lẩu nướng khi khách quên tắt bếp. Các biệt thự sang trọng – biểu tượng của quyền lực và giàu sang – cũng kịp góp mặt trong “danh sách đen” của ngọn lửa. Có người mỉa mai rằng, Gen Z Nepal không cần khẩu hiệu dài dòng, chỉ cần một que diêm là đủ “thông điệp chính trị” vang xa. Và thật trớ trêu, trong khi lãnh đạo suốt ngày kêu gọi “ổn định”, thì đám đông lại chọn cách “ổn định bằng tro bụi”. Thông điệp rõ ràng: bất cứ thứ gì xa hoa mà vô cảm trước nỗi khổ dân thì sớm muộn cũng chỉ còn là tàn tích.

À đây, câu hỏi nghìn đô: thế lực nào đứng sau cuộc biểu tình ở Nepal?

Trên mạng, các “chuyên gia quốc tế tự phong” cãi nhau ỏm tỏi. Phe thì chỉ mặt CIA, phe thì nghi Trung Quốc, phe thì ném đá sang Ấn Độ. Mấy ông nghiên cứu chiến lược còn dựng hẳn bản đồ “ai sẽ hưởng lợi nếu Nepal loạn” – nghe qua tưởng phân tích chứng khoán toàn cầu. Nhưng thú vị nhất là giả thuyết: “Không, đứng sau chính là… TikTok.”

Nghe buồn cười, nhưng nghĩ kỹ: ở thế kỷ 21, thứ có sức mạnh lôi kéo mấy chục nghìn thanh niên ra đường không phải súng, không phải cờ, mà chính là… clip 15 giây kèm nhạc remix. Ở đâu khác bạn có cảnh tượng một đám Gen Z vừa ném đá vừa livestream, vừa hô “justice” vừa tranh thủ chỉnh filter cho mặt đỡ nhợt nhạt?

Chính quyền Nepal có thể lo lắng “thế lực nước ngoài” kích động, nhưng đôi khi thủ phạm đơn giản là thuật toán gợi ý. Một hashtag đúng lúc, một video “reaction” ngộ nghĩnh, là đủ để bùng lên cả phong trào. Nếu muốn điều tra thật sự, e rằng phải mời Mark Zuckerberg, Elon Musk và cả CEO TikTok đến Kathmandu điều trần. Vì biết đâu, “thế lực ngầm” nguy hiểm nhất không ở Bắc Kinh hay Washington, mà nằm gọn trong… chiếc smartphone của mỗi Gen Z.

Điều khiến thế giới “há hốc mồm” trong biến cố Nepal không phải chuyện Quốc hội bị chiếm, mà là chuỗi khách sạn 5 sao bỗng dưng hóa thành… củi khô. Hyatt Regency, biểu tượng xa hoa nơi một đêm tiền phòng bằng cả tháng lương lao động nhập cư Nepal ở Qatar, nay chỉ còn là đống gạch vụn ấm áp. Hilton – niềm tự hào kiến trúc bằng kính bóng loáng, mới khai trương năm ngoái – thì bị “khai tử” sớm, biến thành lò nướng khổng lồ.

Vấn đề đặt ra là: tại sao giới trẻ không trút giận vào trường học, siêu thị hay đồn cảnh sát, mà lại chọn khách sạn 5 sao? Câu trả lời nằm ngay ở tâm lý: đó là biểu tượng của bất công, của cái hố giàu nghèo sâu không đáy. Khi con cái chính trị gia đăng ảnh ly cocktail 15 đô tại Hilton, nó chẳng khác nào cái tát vào mặt những thanh niên cùng trang lứa đang tha hương làm công nhân ở Malaysia, Hàn Quốc, hay Trung Đông.

Vì thế, ngọn lửa không chỉ đốt cháy tòa nhà, mà còn thiêu rụi cả cái mặt nạ xa hoa giả tạo của giới tinh hoa. Người biểu tình như muốn gửi thông điệp: “Xin lỗi, tiền phòng của các ông quá đắt để chúng tôi ở, nhưng vừa đủ để chúng tôi… đốt cho ấm.” Và mỉa mai thay, tro bụi từ Hilton lại trở thành “biểu tượng bình đẳng” duy nhất mà họ có thể tạo ra ngay lúc này.

Nhưng nếu đi sâu hơn, ta sẽ thấy cái gọi là “thế lực ngầm” ở Nepal không phải bí mật tình báo nào cả, mà chính là cái hố bất công xã hội ngày càng rộng. Nói thẳng ra, khi GDP đầu người còn lẹt đẹt quanh mức 1.500 USD, nhưng con cái quan chức lại vô tư khoe siêu xe Porsche, check-in resort Maldives, và diện túi Gucci như đồ “đồng phục”, thì sự phẫn nộ của đám đông đâu cần ai xúi giục nữa. Nó tự bùng nổ như núi lửa Himalaya.

Trên TikTok, Instagram, chính các hình ảnh ăn chơi này biến thành mồi lửa. Một bên là thanh niên Nepal phải rời quê hương, mồ hôi chảy ròng ròng ở công trường Qatar, xưởng máy Malaysia hay nhà máy Hàn Quốc. Bên kia là hội “rich kids” quyền lực sống như công chúa hoàng tử trong lâu đài kính. Sự so sánh phũ phàng ấy không cần giáo trình chính trị nào để giải thích: nó rõ ràng như ban ngày.

Vậy nên, khi người biểu tình khẳng định họ “ôn hòa” nhưng vẫn có cảnh phóng hỏa, điều đó chỉ cho thấy ngọn lửa không xuất phát từ diêm quẹt, mà từ chính cảm giác bị phản bội. Thế lực ngầm thật sự chính là sự bất công – thứ có sức mạnh mạnh hơn mọi cơ quan tình báo, và đã, đang, sẽ tiếp tục thổi bùng lửa giận ở Nepal.

Gen Z Nepal đúng là một thế lực đáng gờm. Thế hệ này thường bị các bậc phụ huynh chê “sống ảo”, “lười nhác”, “chỉ biết múa may trên TikTok”, nhưng hóa ra, chính kỹ năng sống ảo ấy lại biến họ thành những chiến binh thông tin nguy hiểm nhất. Một đoạn video 15 giây quay cảnh khách sạn Hilton cháy đùng đùng, kèm caption “Justice for Nepal” đã đủ để cả thế giới biết đến phong trào. Không cần báo chí quốc tế, không cần phóng viên chiến trường, chỉ cần một Gen Z với điện thoại pin đầy và gói 4G còn dung lượng.

Điều đáng nói là họ biết cách tận dụng thuật toán mạng xã hội để khuếch đại thông điệp. Một clip quay góc nghiêng nghệ thuật, nhạc nền sôi động, vài dòng hashtag khéo léo – thế là hình ảnh một đất nước rực lửa lan truyền nhanh hơn cả virus cúm mùa. Các chính phủ vốn quen “kiểm soát truyền thông” giờ mới nhận ra, họ có thể chặn báo chí, nhưng làm sao chặn nổi hàng trăm nghìn livestream cùng lúc?

Mỉa mai thay, những “đứa trẻ dán mắt vào màn hình” lại biến màn hình thành vũ khí chính trị. Tờ rơi cách mạng từng có thời hoàng kim, nhưng giờ, ai phát tờ rơi nữa? Gen Z chỉ cần phát trend, và cả phong trào bùng lên trong nháy mắt.