Đề xuất giao công an xã xác nhận thu nhập để mua căn hộ 18 triệu/m2 ở Hà Nội

Phần 1 – Lý do và bối cảnh thay đổi 

Để hiểu rõ vì sao Bộ Xây dựng lại đề xuất chuyển thẩm quyền xác nhận thu nhập của người lao động không có hợp đồng từ UBND xã sang công an xã, cần nhìn vào cả bối cảnh thực tiễn lẫn cơ chế quản lý dữ liệu hiện nay.

Trước hết, phải thẳng thắn rằng việc giao UBND xã, phường, thị trấn làm đầu mối xác nhận thu nhập lâu nay tồn tại nhiều bất cập. Ở cấp xã, cán bộ hành chính không có bất kỳ cơ sở dữ liệu tập trung nào về thu nhập, nghề nghiệp hay tình trạng lao động của từng cá nhân. Phần lớn các xác nhận vẫn dựa vào tờ khai tự nguyện của người dân, đôi khi có thêm xác nhận gián tiếp từ tổ trưởng dân phố, ban công tác mặt trận. Điều này khiến cho việc xác nhận trở thành hình thức, mang tính “thủ tục cho có”, thậm chí tạo kẽ hở cho tình trạng khai sai, hoặc phát sinh tiêu cực trong quá trình xác nhận. Đây chính là lý do mà nhiều địa phương – từ Hà Nội, Đà Nẵng cho tới Quảng Ninh, Thanh Hóa – đều kiến nghị Bộ Xây dựng cần điều chỉnh.

Trong khi đó, Bộ Công an từ năm 2021 đã vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư – một trong những hệ thống dữ liệu số quan trọng nhất của quốc gia. Kho dữ liệu này ban đầu tập trung vào thông tin nhân thân cơ bản như họ tên, ngày sinh, hộ khẩu thường trú, tạm trú, tình trạng hôn nhân, nhưng đang dần được mở rộng để tích hợp thêm thông tin về nghề nghiệp, quan hệ lao động, thậm chí cả các chỉ số kinh tế – xã hội gắn với từng công dân. Điểm quan trọng là cơ sở dữ liệu này có tính pháp lý cao, được cập nhật thường xuyên, và đặc biệt có khả năng liên thông với nhiều hệ thống quản lý khác như thuế, bảo hiểm xã hội, ngân hàng.

Chính vì vậy, đề xuất của Bộ Xây dựng khi “chuyển giao” thẩm quyền xác nhận từ UBND xã sang công an xã không chỉ đơn giản là đổi cơ quan thực hiện. Nó thể hiện một bước dịch chuyển từ cơ chế xác nhận thủ công, dựa vào giấy tờ hành chính, sang cơ chế xác nhận dựa trên dữ liệu số hóa và cơ sở pháp lý chính quy. Công an xã, nhờ quyền truy cập trực tiếp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, sẽ có điều kiện đối chiếu khách quan hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào bản kê khai của người dân.

Bên cạnh yếu tố dữ liệu, còn một lý do quan trọng khác: sự chỉ đạo ở cấp Chính phủ. Tháng 3/2025, trong kết luận tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc về tháo gỡ khó khăn phát triển nhà ở xã hội, Thủ tướng đã giao Bộ Công an nhiệm vụ “đổi mới cơ sở dữ liệu dân cư, bổ sung thông tin đánh giá người đủ điều kiện mua, thuê mua nhà ở xã hội, nhằm giảm bớt thủ tục hành chính”. Điều này có nghĩa, việc giao công an xã xác nhận thu nhập thực chất là sự cụ thể hóa chỉ đạo của Chính phủ, chứ không chỉ xuất phát từ sáng kiến đơn lẻ của Bộ Xây dựng.

Một điểm cần nhấn mạnh nữa: cơ chế xác nhận hiện hành đã trở thành rào cản đối với người lao động tự do. Ở các đô thị lớn, số lượng người lao động không có hợp đồng chính thức rất lớn: người bán hàng rong, tài xế công nghệ, thợ xây, lao động phổ thông… Họ vốn là nhóm thu nhập thấp, đúng đối tượng của chính sách nhà ở xã hội. Thế nhưng, khi phải đi xin xác nhận thu nhập ở UBND xã, nhiều người gặp khó vì cán bộ không biết dựa vào đâu để xác minh, dẫn tới tình trạng “đùn đẩy”, yêu cầu bổ sung giấy tờ, hoặc thậm chí từ chối xác nhận. Đề xuất chuyển sang công an xã, với kỳ vọng dựa vào cơ sở dữ liệu dân cư, được xem là một giải pháp để tháo gỡ ách tắc này.

Tóm lại, bối cảnh thay đổi xuất phát từ ba yếu tố: (1) hạn chế của UBND xã trong việc xác nhận thu nhập; (2) lợi thế về dữ liệu số của Bộ Công an; (3) định hướng cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số do Chính phủ chỉ đạo. Đây là cơ sở quan trọng để hiểu tại sao Bộ Xây dựng đưa ra đề xuất này và tại sao nó lại thu hút sự quan tâm, tranh luận mạnh mẽ trong xã hội.

Phần 2 – Những điểm tích cực của đề xuất 

Nhìn từ góc độ cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ số, đề xuất của Bộ Xây dựng giao công an cấp xã xác nhận thu nhập cho người lao động không có hợp đồng có thể mang lại nhiều điểm tích cực rõ rệt.

Thứ nhất, giảm bớt tính hình thức trong khâu xác nhận.
Trước đây, khi còn giao cho UBND xã, việc xác nhận thu nhập gần như chỉ dựa trên bản khai của người dân. Cán bộ xã thường không có công cụ để đối chiếu, dẫn tới việc ký xác nhận chỉ mang tính thủ tục, thiếu tính khách quan. Điều này không chỉ làm giảm giá trị pháp lý của tờ xác nhận mà còn khiến cho cơ chế xét duyệt nhà ở xã hội thiếu minh bạch. Khi chuyển sang công an xã, nhờ có quyền truy cập vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, quá trình xác nhận có cơ sở pháp lý và kỹ thuật vững chắc hơn. Mặc dù dữ liệu thu nhập chưa đầy đủ, nhưng việc đối chiếu với thông tin cư trú, nhân khẩu, nghề nghiệp, tình trạng bảo hiểm xã hội… đã phần nào làm cho tờ xác nhận bớt mang tính hình thức.

Thứ hai, rút ngắn thời gian và thủ tục hành chính.
Một điểm mới quan trọng trong dự thảo là quy định rõ ràng thời hạn tối đa 7 ngày kể từ khi nhận đơn để công an xã phải phản hồi. Điều này tạo nên một “cam kết pháp lý” cụ thể, buộc cơ quan xác nhận phải tuân thủ tiến độ, tránh tình trạng “ngâm hồ sơ” như vẫn thường xảy ra ở một số địa phương. Khi có thời hạn rõ ràng, người dân sẽ chủ động hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ xin mua, thuê mua nhà ở xã hội. Thời gian xử lý ngắn hơn cũng đồng nghĩa với việc cơ hội tiếp cận chính sách an sinh được mở rộng, đặc biệt cho nhóm lao động thu nhập thấp vốn dễ bị bỏ lại phía sau nếu thủ tục quá rườm rà.

Thứ ba, đúng với định hướng chuyển đổi số quốc gia.
Đề xuất này gắn chặt với chủ trương xây dựng Chính phủ số và phát triển xã hội số mà Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần nhấn mạnh. Việc tích hợp thông tin thu nhập, cư trú, tình trạng lao động vào hệ thống dữ liệu dân cư không chỉ phục vụ chính sách nhà ở xã hội, mà còn mở ra khả năng ứng dụng ở nhiều lĩnh vực khác: từ quản lý thuế, bảo hiểm xã hội cho đến chính sách hỗ trợ an sinh khác. Khi công an xã đảm nhận vai trò xác nhận, họ thực chất đang đại diện cho hệ thống dữ liệu số hóa toàn quốc – một bước đi hướng tới việc loại bỏ dần các loại giấy tờ thủ công.

Thứ tư, tăng tính minh bạch và hạn chế nhũng nhiễu.
Một trong những vấn đề người dân thường phàn nàn khi xin xác nhận ở UBND xã là nguy cơ phát sinh “xin – cho”, đòi hỏi thêm giấy tờ ngoài quy định, hoặc chậm trễ xử lý để gây khó dễ. Với cơ chế mới, công an xã chủ yếu căn cứ vào dữ liệu số đã có sẵn để xác nhận, ít có chỗ cho sự can thiệp chủ quan. Khi mọi bước đều được quy định bằng thời hạn rõ ràng, căn cứ cụ thể, khả năng nhũng nhiễu sẽ giảm đi đáng kể. Đây cũng là cách tạo dựng niềm tin cho người dân rằng chính sách an sinh thực sự minh bạch và công bằng.

Thứ năm, tạo nền tảng cho sự liên thông dữ liệu liên ngành.
Dù hiện tại dữ liệu thu nhập trong cơ sở dữ liệu dân cư chưa đầy đủ, nhưng việc giao công an xã xác nhận là bước khởi đầu để hình thành cơ chế liên thông: công an xã có thể phối hợp với cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, ngân hàng… nhằm bổ sung dữ liệu khách quan hơn. Khi hệ thống đã hoàn thiện, việc xác nhận thu nhập sẽ không còn dựa vào giấy tờ thủ công mà được thực hiện hoàn toàn trên nền tảng số. Điều này không chỉ giúp chính sách nhà ở xã hội vận hành trơn tru, mà còn góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng hệ sinh thái dữ liệu quốc gia phục vụ quản lý dân cư và an sinh xã hội.

Tóm lại, nhìn từ góc độ tích cực, đề xuất của Bộ Xây dựng mở ra khả năng thay đổi cách thức xác nhận thu nhập theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn. Đây là bước đi nhất quán với xu thế số hóa quản lý nhà nước, đồng thời tạo thêm niềm tin cho người dân về một chính sách nhà ở xã hội thực sự khả thi và dễ tiếp cận.

Phần 3 – Những băn khoăn và góc nhìn phản biện 

Bên cạnh những điểm tích cực, đề xuất của Bộ Xây dựng cũng làm dấy lên không ít băn khoăn trong dư luận và giới chuyên gia. Bởi lẽ, việc chuyển giao thẩm quyền xác nhận thu nhập sang công an xã không đơn thuần là một sự thay đổi kỹ thuật, mà còn liên quan đến tính phù hợp của chức năng, thẩm quyền và cả tác động xã hội.

Thứ nhất, công an có thực sự là “người gác cổng” thu nhập?
Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện nay chủ yếu phản ánh các thông tin định danh cá nhân: họ tên, ngày sinh, địa chỉ cư trú, tình trạng hôn nhân, quan hệ nhân khẩu. Tuy nhiên, thu nhập lại là một biến số thuộc về kinh tế, thường được quản lý bởi cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, ngân hàng, hoặc thông qua hợp đồng lao động của doanh nghiệp. Do đó, khi giao công an xã xác nhận, câu hỏi đặt ra là: họ sẽ căn cứ vào dữ liệu nào để đảm bảo tính chính xác? Nếu hệ thống dữ liệu chưa tích hợp thông tin thu nhập, việc xác nhận có nguy cơ chỉ mang tính “kỹ thuật hình thức”, tương tự như trước kia UBND xã từng gặp phải. Điều này có thể dẫn tới một nghịch lý: thay đổi cơ quan xác nhận nhưng chất lượng xác nhận không được cải thiện đáng kể.

Thứ hai, rủi ro hành chính hóa vai trò công an.
Trong nhiều năm, xã hội đã bàn thảo nhiều về việc giảm tải công việc hành chính cho lực lượng công an cơ sở để họ tập trung vào nhiệm vụ chính là giữ gìn an ninh trật tự, phòng chống tội phạm. Công an xã vốn đã gánh vác một khối lượng công việc rất lớn: quản lý cư trú, an ninh địa bàn, xử lý vi phạm hành chính, tham gia giải quyết mâu thuẫn cộng đồng. Nếu bổ sung thêm đầu việc xác nhận thu nhập – vốn thuộc phạm trù kinh tế, xã hội – nguy cơ “ôm đồm” trách nhiệm là điều khó tránh. Điều này không chỉ tạo thêm áp lực cho lực lượng công an cơ sở, mà còn làm lệch vai trò của họ trong hệ thống quản lý nhà nước.

Thứ ba, nguy cơ phát sinh thủ tục ngược.
Giả sử cơ sở dữ liệu dân cư chưa kịp tích hợp thông tin về thu nhập, công an xã có thể buộc phải yêu cầu người dân mang thêm giấy tờ chứng minh như sao kê ngân hàng, giấy khai thuế, giấy xác nhận từ chủ sử dụng lao động… Khi đó, bản chất thủ tục lại quay trở về hình thức “xin – cho”, thậm chí còn phức tạp hơn so với trước kia vì người dân phải tiếp xúc với một cơ quan vốn không chuyên về lĩnh vực này. Thay vì được tháo gỡ, gánh nặng thủ tục có nguy cơ gia tăng, đặc biệt đối với nhóm lao động tự do, vốn đã thiếu giấy tờ chính thức.

Thứ tư, yếu tố tâm lý – xã hội của người dân.
Không thể bỏ qua thực tế rằng, trong mắt một bộ phận người dân, đặc biệt là lao động tự do, công an là cơ quan gắn liền với chức năng xử lý vi phạm, quản lý an ninh, trật tự. Khi phải khai báo thu nhập với công an, nhiều người có thể nảy sinh tâm lý e ngại, lo sợ bị “soi xét” hoặc bị liên đới đến các vấn đề khác như thuế, tạm trú, giấy tờ tùy thân. Tâm lý này hoàn toàn có thể cản trở việc tiếp cận chính sách nhà ở xã hội – vốn được thiết kế để hỗ trợ chính những người dễ bị tổn thương nhất. Ở góc độ xã hội học, đây là một yếu tố không thể xem nhẹ khi thiết kế chính sách công.

Thứ năm, nguy cơ lệch mục tiêu cải cách.
Mục tiêu ban đầu của cải cách thủ tục là giảm bớt phiền hà, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận chính sách. Tuy nhiên, nếu triển khai vội vàng khi dữ liệu chưa hoàn thiện, cơ chế liên thông chưa sẵn sàng, thì việc chuyển thẩm quyền sang công an xã có thể chỉ là “thay đổi hình thức”, không mang lại sự cải thiện thực chất. Khi đó, chính sách nhà ở xã hội – thay vì trở nên dễ tiếp cận hơn – lại đối mặt với rào cản mới, khiến niềm tin của người dân vào hệ thống quản lý bị ảnh hưởng.

Tóm lại, những băn khoăn này cho thấy đề xuất tuy có lý do hợp lý và mang tính tiến bộ, nhưng để đạt được hiệu quả thực chất, cần phải tính đến sự phù hợp về thẩm quyền, sự sẵn sàng của hệ thống dữ liệu, cũng như tác động xã hội đến nhóm thụ hưởng. Nếu không, chính sách rất dễ rơi vào tình trạng “thay bình không đổi rượu” – thay đổi thủ tục nhưng không giải quyết được gốc rễ vấn đề.

Phần 4 – Góc nhìn đề xuất & giải pháp trung hòa 

Có thể nói, đề xuất chuyển thẩm quyền xác nhận thu nhập từ UBND xã sang công an xã giống như một giải pháp tình thế để tháo gỡ những vướng mắc hiện nay. Tuy nhiên, nếu nhìn ở tầm chiến lược, cốt lõi của vấn đề không nằm ở việc “ai” xác nhận, mà là “xác nhận bằng cách nào” và “dựa trên dữ liệu gì”. Muốn giải quyết tận gốc, chúng ta cần xây dựng một cơ chế xác thực thu nhập khách quan, minh bạch, dựa trên dữ liệu số, thay vì tiếp tục vòng luẩn quẩn với những tờ giấy xác nhận thủ công.

Thứ nhất, phát triển cơ chế xác thực thu nhập bằng dữ liệu liên thông.
Một trong những giải pháp được nhiều chuyên gia đề xuất là kết nối dữ liệu dân cư với các cơ quan chuyên quản lý thu nhập như thuế, bảo hiểm xã hội, ngân hàng. Lao động có hợp đồng đã có thể chứng minh bằng bảng lương, dữ liệu bảo hiểm xã hội hoặc mã số thuế. Với lao động tự do, hoàn toàn có thể khai báo thu nhập qua mã số thuế cá nhân, sao kê ngân hàng hoặc ứng dụng thanh toán điện tử. Đây là những kênh dữ liệu khách quan, minh bạch và khó bị làm giả, hơn hẳn bất kỳ loại “giấy xác nhận” nào từ cấp cơ sở.

Thứ hai, triển khai lộ trình hai giai đoạn.
Trong giai đoạn ngắn hạn, việc giao công an xã xác nhận có thể giúp giải tỏa “nút thắt” hiện nay, khi UBND xã không đủ dữ liệu để thực hiện. Tuy nhiên, cần quy định thật rõ: công an xã chỉ căn cứ vào dữ liệu sẵn có trong hệ thống dân cư, tuyệt đối không được yêu cầu thêm các loại giấy tờ ngoài quy định. Đồng thời, cơ chế giám sát nội bộ phải được thiết kế để hạn chế tối đa nguy cơ nhũng nhiễu, lợi dụng thủ tục. Ở giai đoạn dài hạn, khi cơ sở dữ liệu liên thông giữa công an – thuế – bảo hiểm – ngân hàng được hoàn thiện, vai trò “xác nhận thủ công” của bất kỳ cơ quan nào sẽ không còn cần thiết. Khi đó, người dân chỉ cần nhập mã số định danh, hệ thống tự động trả về kết quả về mức thu nhập, tình trạng lao động, đủ hay không đủ điều kiện để mua/thuê nhà ở xã hội.

Thứ ba, tận dụng công nghệ số để giảm tiếp xúc trực tiếp.
Một giải pháp trung hòa khác là đẩy mạnh ứng dụng dịch vụ công trực tuyến. Người dân có thể nộp đơn xác nhận thu nhập qua cổng dịch vụ công quốc gia, thay vì phải trực tiếp tới trụ sở công an xã. Công an xã khi tiếp nhận chỉ việc tra cứu trên hệ thống và phản hồi điện tử. Cách làm này vừa minh bạch hóa quy trình, vừa giảm tối đa cơ hội phát sinh tiêu cực khi người dân phải tiếp xúc trực tiếp. Đồng thời, người dân ở xa quê, lao động di cư tại các thành phố lớn cũng sẽ thuận lợi hơn nhiều trong việc làm thủ tục.

Thứ tư, chú trọng yếu tố tâm lý xã hội.
Để tránh tình trạng e ngại của người dân khi phải khai báo với công an, Nhà nước cần truyền thông rõ ràng: việc xác nhận thu nhập không liên quan đến xử phạt, không ảnh hưởng đến quyền lợi thuế hay các thủ tục khác. Đây chỉ là một khâu trong chính sách an sinh xã hội. Khi niềm tin của người dân được củng cố, thủ tục sẽ trở nên suôn sẻ và ít vấp phải phản ứng tiêu cực.

Thứ năm, cần cơ chế kiểm soát và minh bạch thông tin.
Bất kỳ cơ quan nào được giao xác nhận cũng phải chịu trách nhiệm giải trình. Cần xây dựng quy trình khiếu nại, phản hồi để người dân có thể lên tiếng nếu bị gây khó dễ. Đồng thời, dữ liệu xác nhận nên được lưu trữ và có thể kiểm chứng, tránh tình trạng xác nhận sai đối tượng hoặc bỏ sót người đủ điều kiện.

Tóm lại, việc giao công an xã xác nhận thu nhập chỉ nên được coi là bước chuyển tiếp trong quá trình hoàn thiện cơ chế quản lý nhà ở xã hội. Giải pháp bền vững phải là xây dựng một hệ thống xác thực thu nhập dựa trên dữ liệu số hóa, liên thông đa ngành, minh bạch và khách quan. Chỉ khi đó, chính sách an sinh mới thực sự đi vào thực chất, đảm bảo đúng đối tượng, và quan trọng hơn cả: khôi phục niềm tin của người dân vào sự hiệu quả của cải cách thủ tục hành chính.

Có thể nhìn nhận rằng, đề xuất của Bộ Xây dựng là một nỗ lực nhằm tháo gỡ những ách tắc kéo dài trong việc xác nhận thu nhập của người dân khi tiếp cận nhà ở xã hội. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc chuyển thẩm quyền từ UBND sang công an xã thì khó có thể coi là một bước tiến bền vững. Bởi lẽ, gốc rễ của vấn đề nằm ở chỗ: thông tin về thu nhập vốn không thể được xác định một cách chuẩn xác bằng giấy tờ thủ công, mà cần được quản lý bằng dữ liệu số hóa, liên thông và minh bạch.

Do đó, song song với thay đổi thủ tục, Nhà nước cần đẩy mạnh việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu dân cư, tích hợp thêm dữ liệu từ thuế, bảo hiểm, ngân hàng để tạo ra một cơ chế xác thực thu nhập khách quan, ít phụ thuộc vào khai báo chủ quan hay sự can thiệp hành chính. Chỉ khi đó, chính sách nhà ở xã hội mới thực sự trở thành một công cụ hiệu quả, giúp người lao động thu nhập thấp tiếp cận được cơ hội an cư lạc nghiệp mà không phải vướng vào những thủ tục rườm rà. Đây cũng chính là thước đo quan trọng cho sự thành công của cải cách hành chính: giảm phiền hà, tăng niềm tin và đảm bảo công bằng cho mọi người dân.

Nếu bạn thấy chủ đề hôm nay hữu ích và muốn tiếp tục theo dõi những phân tích, bình luận sâu sắc về các chính sách an sinh, đời sống xã hội, hãy nhấn Like để ủng hộ, Share để lan tỏa đến nhiều người hơn. Đừng quên Subscribe kênh và bật chuông thông báo 🔔 để không bỏ lỡ các video phân tích mới nhất. Ý kiến của bạn cũng rất quan trọng – hãy để lại bình luận phía dưới để cùng thảo luận: Bạn nghĩ sao về việc giao công an xã xác nhận thu nhập thay vì UBND xã? Đây là bước tiến cải cách hay chỉ là đổi thủ tục hành chính từ nơi này sang nơi khác?

👉 Chính sự tham gia, phản hồi của bạn sẽ giúp kênh ngày càng phát triển và mang đến nhiều nội dung chất lượng hơn!